De hazennest
Nieuwe Warande vogels
2018 - 2025
Ad Kolen
Op verzoek van
de Stichting Nieuwe Warande volg ik de ontwikkelingen van de vogelbevolking in
de Nieuwe Warande. De Nieuwe Warande is een landelijk gebied ten noordoosten
van de gemeente Tilburg, ruwweg tussen de dorpskernen van Udenhout en
Berkel-Enschot en het stadsdeel Tilburg-Noord. Bestaande uit de deelgebieden
Vijfhuizen, Quirijnstok, Kouwenberg, Zwaluwenbunders en Hazennest. Het wordt
omlijnd door de Kalverstraat in het westen, de Houtsestraat in het noorden en
de Waalwijkse weg in het noordoosten tot aan de Waalwijksestraat, die samen met
de Kraan de oostgrens vormt. In het zuiden wordt de grens gevormd door de
spoorlijn Tilburg - Den Bosch en de Burgemeester Bechtweg.
De Stichting Nieuwe Warande
Het gebied is
vernoemd naar het bosgebied Nieuw Warande, een adellijk jachtbos dat zich hier
lang geleden bevond. De Stichting Nieuwe Warande is
een kleine stichting, opgericht door betrokken buurtbewoners. De stichting
streeft naar een natuurgerichte inrichting en beheer van het gebied. Robuuste
structur0en creëren door groene elementen aan elkaar te koppelen is een
streefbeeld. Ook ecologisch inrichten en beheren van bermen van paden en wegen
is een doeleinde om de bewoners van het gebied en van de omliggende woonkernen
op een prettige manier van dit landschap te laten genieten. Leden van de
stichting steken de handen uit de mouwen bij de uitvoering van de plannen van
het Klimaatlandgoed Zwaluwenbunders. Ze helpen bij het planten van bomen in een
gebied dat nog niet zo lang geleden op de nominatie stond om een
industrieterrein te worden. De verwachtingen van de ontwikkelingen in
Klimaatlandgoed Zwaluwenbunders zijn hoog, zeker ook op vogelgebied.
Rode korstzwam in de Hazennest op een beuk
Landschapspark Pauwels
De Nieuwe
Warande is onderdeel van het veel grotere Landschapspark
Pauwels (6.500 ha). Een initiatief van de gemeente Tilburg in
samenwerking met de gemeente Loon op Zand, waterschappen, particulieren en
meerdere natuurbeherende organisaties. Het doel van landschapspark Pauwels is
de eigenheid van de verschillende landschapseenheden sterker tot expressie te
brengen.
De hazennest
Maandelijkse tellingen
Een volledige broedvogelinventarisatie van dit
enorme gebied (570 ha) is te veel werk voor mij. Ook met meerdere personen is
het een enorme klus. Nu tel ik via een vaste route sinds 2018 maandelijks alle
vogels in het gebied. Slechts enkele malen is door wateroverlast de route wat
ingekort. De gegevens worden ingevoerd via de app Avimap van Sovon in het
LiveAtlas-project en later doorgestuurd naar waarneming.nl. Alle
waargenomen vogels zijn, afzonderlijk per deelgebied, vrij te bekijken op de
website van waarneming.nl. De resultaten zijn niet allesomvattend; daarvoor is de tijd dat ik in het
gebied verblijf te kort en de frequentie te laag. Het geeft in grote lijnen
zicht op de aantallen en de soorten vogels die er voorkomen. Ook komen soms
toevallige bijzonderheden in beeld. Van een aantal behoorlijk veel voorkomende
vogelsoorten is wel in te schatten dat ze tot de broedvogels van de Nieuwe
Warande behoren. Bepalend daarin zijn het gedrag, de zang en eventuele andere territoriumindicatieve
gedragingen. Ook de tijd van het jaar is daarin belangrijk.
Met
enige terughoudendheid ben ik in 2018 aan de eerste verkennende telrondes
begonnen in de Nieuwe Warande. Grootschalige, meest intensief gebruikte
agrarische gronden zijn voor een vogelaar niet het meest aantrekkelijke gebied
om naar vogels te kijken. Naast de uitgestrekte maïsvelden zijn er meerdere,
vaak kleine elementen die het gebied aantrekkelijk maken voor vogels. Kleine
verwilderde randen en sloten met uitlopende wilgenstruwelen zijn plotseling aantrekkelijk
voor meerdere vogelsoorten. Ik zie de potentie van het gebied en blijf doorgaan
met tellen. Bloemenranden verbeteren de aantrekkelijkheid van maïsvelden
tijdens meerdere seizoenen. De continuïteit van het onderhoud daarvan blijft
vaak achter. De gedachte dat er nog heel veel moet gebeuren om het opnieuw een
vogelrijk gebied te laten worden, blijft in mijn achterhoofd hangen. Tot op de
dag van vandaag worden ontstane kansen voor vogels weer ongedaan gemaakt. Goed
overleg ontbreekt nog steeds.
Rolklaver en andere kruiden
Op de zondagochtend
De
maandelijkse tellingen in de Nieuwe Warande zijn steeds op de zondagochtend
uitgevoerd. Dan zijn er geen agrarische werkzaamheden in het gebied en er is
weinig verkeer op de Burgemeester Bechtweg. De route strekt zich over een
flinke lengte uit (17,3 km); daarom worden deze tellingen per fiets uitgevoerd.
Delen van de route met weinig vogels kunnen zo snel doorkruist worden.
Ooievaar bij Vijfhuizen
Vanaf 18 april 2018
Het
eerste jaar van deze reeks tellingen is op een afwijkende manier uitgevoerd ten
opzichte van de overige teljaren. De allereerste telling is op 18 april 2018. In
het eerste teljaar zijn van een beperkt aantal vogels alleen de soortnamen
genoteerd, niet de aantallen. Er zijn in 2018 door de late start maar 52
verschillende vogelsoorten in beeld gekomen. In alle andere jaren zijn de
aantallen hoger uitgevallen: 70 in 2019, 69 in 2020, 64 in 2021, 63 in 2022, 69
in 2023, 71 in 2024 en 69 in het juist afgesloten teljaar 2025.
Reeën in het veld
Tabel
Van
alle waargenomen vogelsoorten staan in een toegevoegde tabel aan het einde van
dit stuk de aantallen vermeld. Het gaat om de totalen per jaar van
12-maandelijks uitgevoerde tellingen via een zoveel mogelijk vaste route met
toevoeging van een beperkt aantal extra waarnemingen. Met behulp van deze tabel
zijn de aantallen per soort en de bijbehorende tijdspanne duidelijk te zien.
Blauwe
kiekendief, de 99e vogelsoort
Tijdens
de laatste telling van dit jaar heb ik op zondag 7 december 2025 de 99e
waargenomen vogelsoort kunnen toevoegen. Een mannelijke blauwe kiekendief
tracht lange tijd iets eetbaars te ontdekken. Hij vliegt laag boven een
verruigde strook grasland noordelijk van de Zwaluwsestraat. Er is maar weinig
nodig om veranderingen in gang te zetten; een doorgegroeide strook weiland, een
verruigd maisstoppelveld en enkele lage houtsingels in de buurt zijn voor deze
vogel voldoende om zijn winterkostje bijeen te scharrelen. In hetzelfde
gebiedsdeel, de Zwaluwen Bunders, vonden geelgorzen (2) en rietgorzen (15) in
een rij struiken tussen maïs en grasland een uitvalsbasis voor hun winterse
(2020) voedseltochten. In 2021 werd dit waardevolle stuk eerst deels en
later geheel geruimd. De roodborsttapuit verloor zo ook zijn vaste broedplek.
Het aantreffen van geelgorzen is eenmalig; de soort wordt ten noorden van
Tilburg eigenlijk nooit gezien. Van de rietgors zijn, buiten het broedseizoen,
enkele tientallen waarnemingen bekend van 2019 tot 2022. Tijdens de voorlaatste
telling van 2025 is ook nog een waarneming van 5 rietgorzen in de Zwaluwen Bunders
vastgelegd.
De
roodborsttapuit
Roodborsttapuiten
zijn vogels van kleinschalige agrarische gebieden, duinen en heideterreinen,
maar ze bevolken ook direct natuurontwikkelingsgebieden. Ze weten snel
bruikbare territoria te vinden. In de Nieuwe Warande vinden ze ook geschikte
plekken om als broedgebied te exploiteren. Tijdens alle teljaren zijn
roodborsttapuiten in het voorjaar, vanaf maart en tot soms in november, in het
gebied waargenomen. In wisselende aantallen zijn vanaf 2019 op 3 tot 6
verschillende locaties voldoende waarnemingen vastgelegd om van een territorium
te spreken. Ook jonge roodborsttapuiten zijn meerdere malen waargenomen.
Slechts
één keer gezien
Naast
de waarneming van 1 blauwe kiekendief tijdens de laatste telling van 2025 zijn nog
18 vogelsoorten maar één keer in deze reeks tellingen aangetroffen. Het gaat om
de volgende vogelsoorten met het aantal, de datum en het deelgebied erachter fuut
(1) april 2024 in Kouwenberg, aalscholver (2) in juni 2020 in Kouwenberg,
rietgans (240) in december 2023 in de Zwaluwenbunders tijdens een koude,
natte periode, toendrarietgans (1) in februari 2021 in de Hazenest, Indische
gans (13) in augustus 2019 in de Zwaluwenbunders, havik (1) in maart
2019 in de Zwaluwenbunders, een paar kleine plevieren (2) juni 2025 in
een drooggevallen poel aan de Quirijnstokstraat in Kouwenberg, roepende koekoek
(1) mei 2020 in de Hazenest, opvliegende Kerkuil (1) uit een oude schuur
in februari 2021 in de Zwaluwenbunders, steenuil (1) in april 2022 in
Kouwenberg, kleine bonte specht (1) in oktober 2025 in de
Zwaluwenbunders, boomleeuwerik (1) in juni 2019 in de Zwaluwenbunders, grote
gele kwikstaart (1) in oktober 2024 in de Hazenest, grauwe vliegenvanger
(1) in juli 2020 in de Zwaluwenbunders, bonte vliegenvanger (1) in mei
2024 in de Hazenest, geelgors (2) maart 2022 in de Zwaluwenbunders, kolgans
(2) in januari 2025 in Kouwenberg en een verdwaalde soepgans tussen
andere ganzen.
Meer
gezien
De volgende vogelsoorten zijn soms wat meer in het gebied
gezien.
Knobbelzwaan
Er zijn in totaal 5 paar knobbelzwanen waargenomen.
Tweemaal in 2019, eenmaal in 2023 en 2 paren tijdens de telling in maart 2025.
Steeds aan het einde van de winter. Vogels op zoek naar een broedlocatie is de
conclusie. Er broeden geen knobbelzwanen in de Nieuwe Warande.
Kwartel
De kwartel, de helft kleiner dan de patrijs, is een vogel
met veel dynamiek in het voorkomen en verrast me met één waarneming in 3
opeenvolgende jaren (2023-2025). Het is een vogel van open gebieden, met name
akkers. Vanuit grote graanakkers in Kouwenberg en de Zwaluwenbunders is de
soort gehoord.
Waterhoen
Het waterhoen, een schuwe watergebonden vogel, is in 4
verschillende teljaren gezien in de Nieuwe Warande. Bi elkaar 8 exemplaren,
waarvan driemaal een paar in het voorjaar.
Jufferkraanvogel
Een waarschijnlijk ontsnapte jufferkraanvogel heeft zich
aan het einde van 2020 bijna 2 maanden opgehouden in en om Kouwenberg.
Jufferkraanvogels broeden op de steppen van Oost-Europa en Azië en overwinteren
onder andere in Afrika. Zelden (2010) wordt een trekkende jufferkraanvogel in
Nederland gezien.
Meerkoet
In de Zwaluwenbunders is tweemaal één meerkoet gezien in
2024.
Wulp
Voor de ontwatering van het gebied in de vorige eeuw was de
wulp hier een talrijke vogel. Tijdens deze tellingsreeks hoorde en zag ik de
vogel zesmaal in 4 verschillende jaren.
Gierzwaluw
De gierzwaluw komt hier in beperkte aantallen voedsel
zoeken. In 3 verschillende jaren (2018, 2024 & 2025) met in totaal 42
exemplaren.
Boompieper
De boompieper is de laatste 3 teljaren aangetroffen. In
totaal 6 stuks, waarvan 4 in 2025.
Zwarte
roodstaart
De zwarte roodstaart is van oorsprong een broedvogel van
gebergten. In de Nieuwe Warande vindt deze prachtige vogel een plekje bij
bouwprojecten en flinke agrarische bedrijven. In 3 teljaren (2022, 2023 &
2024) zijn in totaal 6 stuks waargenomen, waaronder een paar.
Goudhaan
Tweemaal, buiten het broedseizoen en buiten de broedbiotoop
(naaldbossen), is één goudhaantje waargenomen (2019-2024).
Keep
De keep, een vinkachtige, is een doortrekker en een overwinteraar
in ons land. Tussen vaak grote aantallen (gewone) vinken wordt de soort nogal
eens gemist. Buiten 2020 zijn er in alle jaren 1 of enkele kepen opgemerkt,
gewoonlijk door de roep.
Goudvink
In 2 jaren zijn 2 goudvinken gezien in Kouwenberg en in de
Hazennest.
Ooievaarachtigen
Uit de orde van de ooievaarachtigen (Ciconiiformes) zijn
grote zilverreigers, blauwe reigers en ooievaars regelmatige gasten in de
Nieuwe Warande. Enkele malen zijn deze 3 soorten gezamenlijk foeragerend
aangetroffen.
De
grote zilverreiger is in toenemende mate
een overwinteraar en broedvogel in Nederland. Vanaf 2020 is de grote
zilverreiger jaarlijks waargenomen in de Nieuwe Warande. De waarnemingen variëren
van 1 tot 6 exemplaren per jaar, met een totaal van 17.
De
blauwe reiger laat zich vaker zien in het gebied: 155
exemplaren tijdens de 8 teljaren. Het gaat om tientallen foeragerende vogels
per jaar.
De
ooievaar is een opvallende vogelsoort, zeker in dit
gebied. Passanten staan vaak stil, soms verbaasd, als ze tientallen ooievaars
op de weilanden in de Nieuwe Warande en omgeving zien foerageren. Dat vraagt om
een toelichting. In het Safaripark Beekse Bergen, aan de andere zijde van de
stad, is een broedpopulatie ontstaan. De in een open gebied gehouden ooievaars
hebben wilde ooievaars aangetrokken en vormen al jaren een kolonie van wilde
broedende exemplaren. Aanvankelijk op één nestpaal en nu vooral in de toppen
van grove dennen broeden nu tientallen ooievaars. In 2025 zijn met een drone 70
bezette nesten geteld.
Vooral Kouwenberg en omgeving is blijkbaar een goed gebied
om voedsel te zoeken voor ooievaars. Daar verblijven ze vaak en ze nemen zelfs
hun jongen mee na het broedseizoen. In de trektijd (augustus-september) lopen de
aantallen soms op als ooievaars onderweg naar het zuiden zich even aansluiten. Tijdens
wat strengere winterse periodes trekken ooievaars uit wijde omgeving naar de
Spinder. Deze vuilnisstortplaats biedt altijd iets eetbaars voor deze vogels,
die dan soms ook in de Nieuwe Warande terechtkomen.
Ganzen
Naast de eerder vernoemde soepgans en de Indische gans,
behoren de grauwe gans, de grote Canadese gans en de nijlgans tot de regelmatige
bezoekers van de Nieuwe Warande. Grauwe ganzen
zoeken na het broedseizoen in enkele flinke groepen (90-150) voedsel op
geoogste akkers, verspreid over het gebied. In 2023 tot en met 2025 zijn er in
het voorjaar enkele paren waargenomen, mogelijke broedvogels. Het totale aantal
waargenomen grauwe ganzen tijdens de 8 teljaren is niet zo hoog. Van 2018 tot
en met 2025 zijn er 318 grauwe ganzen geteld; in 2022 ontbreekt de soort. Het
aantal waargenomen grote Canadese ganzen in
dezelfde periode is ruim het dubbele (747) van het aantal grauwe ganzen. Verder
is het beeld gelijk aan dat van de grauwe ganzen. Van de nijlgans is
een ander beeld vastgesteld. Gedurende de telperiode zijn in totaal 402
nijlganzen geteld. Gewoonlijk minder dan 10 exemplaren per
waarneming.
Eenden
De Nieuwe Warande is voor de wilde eend,
door het ontbreken van grote waterpartijen, niet bijzonder aantrekkelijk. In de
meeste teljaren is het gebied in het voorjaar bevolkt door enkele paren of
kleine groepjes wilde eenden. Tussen 5 en 13 exemplaren. Met 51 exemplaren is
het zeer natte jaar 2024 een uitzondering. In het eerste teljaar zijn geen
wilde eenden gezien; in de rest van de periode gaat het in totaal om 96
exemplaren.
De soepeend is
een mengsel van wilde en boereneenden. Ze zijn in 2023 (2) en in 2025 (7)
tussen groepen wilde eenden gezien.
Roofvogels
Het
aantal waargenomen roofvogelsoorten in de Nieuwe Warande is 7. Naast de al
beschreven havik en blauwe kiekendief zijn sperwer, buizerd, torenvalk,
boomvalk en slechtvalk gezien. De sperwer is in 2024 niet gezien, wel
tijdens alle overige teljaren met 1 tot 5 exemplaren. In totaal gaat het om 18
sperwers gedurende de reeks tellingen. De hoogste aantallen, 4 en 5 per jaar,
vallen in de eerste helft van de reeks. Binnen de grenzen van de Nieuwe
Warande, vastgesteld door de gelijknamige stichting, is er een geschikt biotoop
voor de buizerd. Kleine bosgebieden, bomenrijen en uitgestrekte bouw- en
graslanden zijn een ideaal leefgebied voor de buizerd. In totaal zijn 208
buizerds waargenomen, verspreid over een groot deel van de maanden van de
verschillende teljaren. Vaak zijn meerdere exemplaren gezien; de aantallen
variëren van 1 tot zelfs 6 exemplaren op één telronde. Hoewel het niet
officieel is vastgesteld, is het wel aannemelijk dat de buizerd broedt binnen
de grenzen van de Nieuwe Warande. De torenvalk is hier een broedvogel.
Tijdens meerdere jaren zijn 2 bezette nestkasten en jonge vogels gezien. Door
het uitvallen van één nestkast ontbreekt een broedpaar in 2025. Er is geen
andere broedlocatie door mij ontdekt. Van de boomvalk zijn in totaal 4
exemplaren gezien, twee losse exemplaren in 2018 en 2022. In 2023 zie ik 2
exemplaren bij elkaar, mogelijk een paar. Het is een bekend feit dat de
slechtvalk meerdere jaren op rij broedt in een nestkast op de zendmast ten
westen van het Noorderbos. Gezien jagende oudervogels en uitzwermende jonge
slechtvalken, is het aantal in de Nieuwe Warande waargenomen slechtvalken laag.
Tijdens 5 teljaren is in totaal slechts zevenmaal één slechtvalk waargenomen.
Patrijs
De staat van instandhouding van de patrijs in Nederland is
zeer ongunstig. Ook in de Nieuwe Warande gaat het slecht met de patrijs en is
deze inmiddels uit het gebied verdwenen. Ook in het nabijgelegen Noorderbos,
waar de patrijs broedde tot 2008, is hij na 2021 niet meer aangetroffen. In de
Nieuwe Warande is de patrijs zesmaal door mij waargenomen: 2018 (2x), 2019
(2x), 2020 (1x) en 2021 (1x). Daarnaast zijn door de kweker van de biologische
tuinderij De Wenteling aan de Zwaluwsestraat in de voorjaren van 2020 en 2021
meerdere malen een paar patrijzen zien opvliegen. In 2020 zijn ook door hem
enkele jonge patrijzen gezien en in 2021 is een nest met 8 eieren aangetroffen.
Helaas is het broedsel niet uitgekomen en is het verder stil rondom de patrijs
in het gebied.
Steltlopers
Naast de kleine plevier en de wulp zijn uit de orde van de
steltloperachtigen (Charadriiformes) ook de scholekster, de kievit en de
watersnip gezien in de Nieuwe Warande. De scholekster is
tijdens 7 van de 8 teljaren aanwezig. Meerdere waarnemingen betreffen het
voorjaar. Op zoek naar een territorium of een mogelijke broedpoging is dan
aannemelijke conclusie. Resultaten daarvan zijn niet waargenomen. De kievit is
in alle teljaren aangetroffen en heeft, gezien zijn gedrag, meerdere
broedpogingen ondernomen. Meestal zijn die verstoord door de opeenvolgende
agrarische werkzaamheden. Eenmaal is het echter met zekerheid wel gelukt. In
2021 zijn 9 nog net niet vliegvlugge jonge kieviten in een
weidegebied grenzend aan de Quirijnstokstraat aangetroffen. De watersnip foerageert bij
gunstige omstandigheden in een wateropvang aan de Rauwbrakenweg. Een
plas-dras-situatie is ideaal voor deze soort. Bij ijsvorming en ook bij te veel
water laten ze het afweten. In de beginjaren van de tellingen is het gebied
niet altijd bezocht, later wel. In 2024 en 2025 zijn hoge aantallen genoteerd
van respectievelijk 238 en 293 exemplaren per jaar. Het hoogste aantal, 105, is
op 9 februari 2025 geteld. Het regelmatig vrijmaken van wilgenopschot is
noodzakelijk om het gebied aantrekkelijk te houden voor de watersnip.
Meeuwen
Vier soorten meeuwen zijn gezien in de Nieuwe Warande. Ze
struinen de stad en aangrenzende buitengebieden af op zoek naar voedsel of om
even te rusten. De kokmeeuw (904) is het meest waargenomen meeuwensoort in het
gebied. De kleine mantelmeeuw verblijft ook steeds meer in het binnenland;
daarvan zijn 289 exemplaren geteld. Beide soorten broeden in het binnenland,
maar niet in het onderzoeksgebied. De stormmeeuw is maar beperkt in de Nieuwe
Warande aangetroffen (94 exemplaren). Deze soort broedt meer aan de kust en
komt alleen bij strenge winters meer in het binnenland voor. De zilvermeeuw is
een kustvogel, maar broedt ook in steden. In de Nieuwe Warande zijn alleen in
2018 meerdere zilvermeeuwen gezien (126); de rest van de telperiode gaat het
slecht om enkele exemplaren. Gezien de tijdspanne: 8 jaren zijn de meeuwen niet
echt veel waargenomen in de Nieuwe Warande.
Duiven
Gezien de waarnemingen van zang en balts zijn alle 3 de
waargenomen duivensoorten broedvogels van de Nieuwe Warande. Van de aantallen
is niets bekend. De holenduif is
naast een broedvogel ook een opvallende overwinteraar in ons land en ook in het
telgebied. Ze zoeken in groepen van meerdere tientallen naar voedsel, soms
samen met houtduiven, maar ze blijven altijd als soort bij elkaar. De aantallen
overwinterende holenduiven variëren van enkele tientallen tot 140 exemplaren op
3 december 2023. In totaal zijn meer dan 1300 holenduiven tijdens 8 teljaren
waargenomen in de Nieuwe Warande, het meest in de winterperiode. De houtduif is
veel vaker waargenomen, 6554 stuks in totaal. Uitschieters van 300 tot 400
overwinterende of trekkende houtduiven worden overtroffen door een piek van 670
op 3 december 2023. Bij de Turkse tortel
gaat het alleen om in het gebied wonende en broedende vogels. Er zijn dan ook
in totaal niet meer dan 55 Turkse tortels waargenomen, gewoonlijk bij
agrarische bedrijven. De Turkse tortel is een standvogel. Jonge Turkse tortels
vestigen zich wel vaak op grote afstand van de geboorteplaats.
Spechten
De eenmalige waarneming van één kleine bonte specht staat
in contrast met de vele waarnemingen van de groene specht en vooral de grote
bonte specht. De groene specht is in alle teljaren in lage tot enkele wat
hogere aantallen aangetroffen, 47 in totaal. Het gaat meestal om 1 per telling,
enkele malen 2, éénmaal zelfs 3 tijdens één telronde. De grote bonte specht is
de meest algemene specht in Nederland, zowel in bebouwd gebied als buiten de
stad. Beide geslachten produceren de bekende roffel. Als die wat zachter
klinkt, wordt er naar voedsel gezocht. De aantallen per jaar variëren van 7 tot
28 stuks per jaar. In de gehele telperiode gaat het om 132 exemplaren. De grote
bonte specht eet veel insecten in het voorjaar en de zomer en rooft soms vogeleieren
en jonge vogels. Zaden van diverse naaldbomen vormen een belangrijke
aanvulling. In het eerste jaar na de geboorte vindt de grote bonte specht
voedsel in de Nieuwe Warande tijdens alle seizoenen. Hoewel er geen aantallen
genoemd zijn, is de grote bonte specht zeker te benoemen als een broedvogel van
het gebied.
Veldleeuwerik
Aan het begin van deze tellingenreeks kan ik me niet
bedenken dat de veldleeuwerik tot de broedvogels
van de Nieuwe Warande behoort. Dat het een wintergast is tijdens zachte
periodes is bekend. Tijdens enkele winters is de veldleeuwerik dan ook gezien
en gehoord in het gebied. Als ik me in de verzamelde gegevens van de
veldleeuwerik verdiep, kom ik tot de conclusie dat het een broedvogel is in de
Nieuwe Warande. Afgaande op zangwaarnemingen, wat volgens Sovon
territoriumindicatieve waarnemingen zijn, zit er zelfs een stijgende lijn
in. Het gaat om 1 territorium in 2021, 1 in 2022 en 2 in 2024. In 2025
gaat het zelfs om 3 territoria, wat ook door een andere vogelaar is
vastgesteld. Deze toename zou je toe kunnen wijzen aan het gewijzigde
landgebruik. Steeds meer granen worden ingezaaid. De wintertarwe staat alweer
klaar sinds vorig jaar, ik ben benieuwd.
Zwaluwen
De boerenzwaluw en de
huiszwaluw zijn jaarlijkse zomergasten in de Nieuwe Warande. Beide vogelsoorten
broeden er. Verschillende broedlocaties in en bij agrarische bedrijven,
woonhuizen en woonboerderijen zijn bekend. Over aantallen is in dit onderzoek
niets te zeggen. Van de totaalaantallen wordt er door de snelheden waarmee de
zwaluwen zich verplaatsen altijd een deel gemist. Van de boerenzwaluw
zijn 722 exemplaren genoteerd en van de huiszwaluw
297.
Graspieper
De graspieper is in het gebied vooral een
doortrekker en overwinteraar. Hoewel er enkele waarnemingen in het voorjaar en
de zomer waren, zijn er geen aanwijzingen voor broeden bekend. Tijdens 7
teljaren zijn in totaal 88 graspiepers waargenomen in de Nieuwe Warande. In het
eerste teljaar, 2018, ontbrak de graspieper in het gebied. De graslanden in het
gebied zijn blijkbaar niet echt geschikt voor deze soort.
Kwikstaarten
Hoewel kleinschalige gebieden de voorkeur hebben bij de witte kwikstaart, zijn grootschalige en merendeels intensief gebruikte agrarische gebieden als de Nieuwe Warande ook in trek als er voldoende voedsel beschikbaar is. Door middel van meerdere extra tellingen, buiten de reguliere maandelijkse tellingen om, is vastgesteld dat zowel in het voorjaar als in het najaar de Nieuwe Warande witte kwikstaarten aantrekt om aan te sterken op weg naar het broed- of overwinteringsgebied. Op recentelijk gezaaide, bemeste of geoogste akkers zijn soms tientallen exemplaren van deze soort aangetroffen. Voorbeelden van hoge aantallen in de trektijden zijn: 28 op 28 sep 2018, 25 op 14 nov 2019, 32 op 5 mrt 2021 en 18 op 29 sep 2024. De witte kwikstaart broedt vooral op het platteland: bij huizen, boerderijen met schuren en onder bruggen en duikers. In de Nieuwe Warande zijn in ten minste vier teljaren voldoende gegevens verzameld om volgens de richtlijnen van het Broedvogel Monitoring Project van Sovon te kunnen spreken van een territorium. In enkele jaren is er zelfs sprake van meer dan één. Verder kan ik geen exacte aantallen van in dit gebied broedende witte kwikstaarten noemen. De gele kwikstaart stelt hogere eisen aan zijn broed- en leefgebied en verblijft ook kortere tijd binnen onze landsgrenzen. Toch heeft deze elders meer talrijke soort een plekje gevonden in de Nieuwe Warande. De soort is zelfs op twee uiteenlopende locaties aangetroffen. Op de rand van enkele weilanden die redelijk extensief in gebruik zijn en een boomkwekerij zijn in twee teljaren (2024 en 2025) voldoende gegevens verzameld om van een territorium te kunnen spreken. Ook in 2020, 2021 en 2023 is de gele kwikstaart in deze omgeving gezien.
Winterkoning,
heggemus en roodborst
Winterkoning, heggemus en roodborst zijn
vogelsoorten van uiteenlopende geslachten uit de orde van de zangvogels
(Passeriformes). Het zijn bekende en talrijk voorkomende stadsvogels die in een
gelijkende, vaak overlappende biotoop leven. Het gedrag van deze struweelvogels
heeft ook overeenkomsten; ze zingen vroeg in het jaar en ze broeden dicht bij
de bodem. Deze jaarvogels zijn ook in de Nieuwe Warande een belangrijk
onderdeel van de vogelbevolking. De roodborst wordt in de trektijd en in de
winter aangevuld met soortgenoten uit noordelijke en oostelijke streken. De
heggemus is een bescheiden zingende vogel die vaak over het hoofd wordt gezien,
maar hij is er wel. Er zijn in het gebied vele, meestal kleine locaties waar
deze soorten voorkomen en vaak ook broeden. Zie de bijgevoegde lijsten voor de
aantallen.
Tapuit
De tapuit is een trekvogel die de
zandgronden onderweg soms aandoet om te rusten en te eten. In meerdere jaren is
de tapuit in de Nieuwe Warande gezien, 26 in totaal. Het hoogste aantal, acht,
is op 18 mei 2019 gezien.
Lijsters
Lijsters (Turdidae) vallen onder de orde
van de zangvogels (Passeriformes). De merel is de bekendste uit deze
familie. Met uitzondering van het eerste teljaar 2018 zijn tijdens alle
tellingen merels waargenomen in het gebied, met de hoogste aantallen van 21
exemplaren tijdens twee tellingen. De merel is de meest algemene en een van de
bekendste vogels van ons land; het is de talrijkste broedvogel van Nederland.
Buiten de akkers en de weilanden kun je ervan uitgaan dat de merel in nagenoeg
alle omgevingen in de Nieuwe Warande met enige begroeiing zich als broedvogel
kan vestigen. De zanglijster is in de meeste wintermaanden nauwelijks te
zien in onze omgeving. Hij keert in februari echter alweer massaal terug uit
het zuiden en laat zich dan weer overvloedig horen. Buiten het eerste teljaar
zijn tijdens alle overige teljaren zanglijsters gehoord. Dit is echter geen
broedvogelonderzoek en de waarnemingsaantallen liggen vrij laag. Omgerekend
naar de voorwaarden van het BMP zijn maximaal 4 territoria vastgesteld. Een
echt gericht broedvogelonderzoek zal naar verwachting hogere cijfers opleveren.
De overige lijsters zijn de kramsvogel en de koperwiek; beide soorten zijn
wintergasten in ons land. De kramsvogel is tot nu toe de meest
waargenomen lijster in de Nieuwe Warande. Hij ontbreekt echter de laatste 2 jaar
en ook de koperwiek is in 2025 niet aangetroffen. Het aantal wisselt
nogal, zie overzicht.
Zomervogels
Een negental vogelsoorten - spotvogel,
bosrietzanger, kleine karekiet, braamsluiper, grasmus, tuinfluiter, zwartkop,
tjiftjaf en fitis - waargenomen in de Nieuwe Warande, wordt aangeduid als
zomervogel. Ze komen in het voorjaar hierheen, voor lange of korte tijd, om
jongen groot te brengen. De winter brengen ze door in meer zuidelijke streken,
zoals Zuid-Europa en Afrika. Deze negen vogelsoorten hebben ieder een voorkeur
voor een specifieke leef- en broedomgeving; blijkbaar vinden ze die in de
Nieuwe Warande. Na jaren onderzoek in dit enorme gebied is mij veel duidelijk
geworden. Naast de grootschalige akker- en weidegronden zijn er ook talrijke,
vaak kleine plekken die geschikt zijn voor uiteenlopende vogelsoorten. Dit
onderzoek is niet gericht op het vaststellen van de aantallen broedvogels. Uit
de verzamelde gegevens is wel een aantal vogelsoorten te distilleren dat met
zekerheid tot de broedvogels van de Nieuwe Warande gerekend kan worden. De
nodige ervaring in broedvogelonderzoek (BMP) is me daarbij behulpzaam. Gezien
voldoende territoriale waarnemingen tijdens de juiste tijdsperiode in meerdere
teljaren zijn spotvogel, bosrietzanger, kleine karekiet, grasmus, tuinfluiter,
zwartkop, tjiftjaf en fitis met zekerheid tot de broedvogels van de Nieuwe
Warande te rekenen in de onderzochte periode. Wat betreft de braamsluiper is er
enige Twijfel.
Mezen
Mezen komen in het telgebied nagenoeg
alleen voor in de met struiken en bomen begroeide delen. De verhoudingen in
aantallen lopen op van staartmees via pimpelmees naar de meest
voorkomende mezensoort, de koolmees. Deze aantalsverhoudingen zijn
gelijk aan die in omringende gebieden.
Boombroeders
Meerdere vogelsoorten met het woord
'boom' in hun naam broeden niet in bomen, maar op of dicht bij de bodem.
Voorbeelden daarvan zijn de boompieper en de boomleeuwerik. De boomkruiper
en de boomklever zijn vogelsoorten die wel afhankelijk zijn van bomen,
zowel om te broeden als om voedsel te zoeken. Beide vogelsoorten zijn nagenoeg
alle teljaren in de Nieuwe Warande aangetroffen. De boomkruiper komt in hogere
aantallen voor dan de boomklever. Dat is niet alleen zo in de Nieuwe Warande,
maar ook in andere gebieden. De boomklever heeft een voorkeur voor oudere bomen
dan de boomkruiper. Het is duidelijk dat er in het gebied meer jonge dan oude
bomen voorkomen.
Kraaien
Vijf soorten kraaiachtigen zijn in het
telgebied in de loop van de teljaren waargenomen. Kraaien zijn grote zangvogels
uit de gelijknamige orde (Passeriformes). Bij zangvogels denk je niet direct
aan krassen en schreeuwen, maar meerdere kraaiachtigen kunnen ook meesterlijk
zachtzinnig frazelen. Hoewel er sinds enkele jaren een broedkolonie roeken in
Tilburg-Noord gevestigd is, zijn roeken in de laagste aantallen in de Nieuwe
Warande waargenomen. Ten westen van Tilburg zijn de aantallen roeken al tientallen
jaren veel groter. Soms foerageert de roek gezamenlijk met de meest
waargenomen vogelsoort in dit gebied, de kauw. Zie de aantallen in de tabel. De
kauw verzamelt in de winter graag zijn voedsel op geoogste akkers en
graslanden. In de winter verblijven hier ook talrijke kauwen uit noordelijke
streken. De gaai is meer een vogel van eikenbossen en bosranden, maar
rooft ook broedsels van zangvogels in meer open en bebouwde gebieden. Op akkers
en graslanden worden ze nauwelijks aangetroffen. De ekster houdt zich
ook een beetje afzijdig van grootschalige gebieden, daar de nesten in het
gebied vaak door zwarte kraaien worden belaagd. De zwarte kraai komt in
nagenoeg even grote aantallen in het gebied voor als de kauw. Naast
territoriale zwarte kraaien verblijven ”zwermkraaien”, niet-broedende, meestal
jonge beesten, vaak in grote aantallen op intensief gebruikte agrarische
gronden.
Spreeuw
In de loop van deze tellingenreeks is de
spreeuw met 11.648 exemplaren de meest waargenomen vogelsoort in de Nieuwe
Warande geworden. De waarnemingen door het jaar heen behalen de hoogste
aantallen in de trektijd en de winterperioden. Dan zijn er pieken van 502, 550,
363 en 960 spreeuwen vastgelegd in afzonderlijke tellingen. Ook aan het einde
van het voorjaar en een deel van de zomer kunnen de aantallen oplopen.
Rondzwervende broedvogels met hun uitgevlogen jongen struinen de velden van de
Nieuwe Warande af naar voedsel. Later bestaan deze groepen alleen uit jonge
vogels. Het gaat gewoonlijk om groepen van meer dan 100 spreeuwen. In het oog
springende aantallen zijn dan 400 in juli 2018, 350 in juli 2021, 326 in juni
2022 en 438 in juni 2024. In natuurlijke broedgelegenheden, maar zeker in de
vele gebouwen, is de spreeuw hier een talrijke broedvogel. Hoewel het in dit
gebied niet zo naar voren komt, is volgens natuurbeschermingsorganisaties het
aantal spreeuwen in ons land dramatisch afgenomen. Nader onderzoek kan
uitwijzen of het hier wel redelijk goed of beter gaat met de spreeuw.
Mussen
Ook voor de meest bekende mussensoort, de
huismus, zijn de verwachtingen niet hoog. In de Nieuwe Warande komt de
huismus verspreid voor. Bij veel huizen en agrarische bedrijven wordt de soort
gehoord en gezien en is het een broedvogel. Er zijn steeds voorzichtige
schattingen gemaakt bij het waarnemen van de huismus. Nooit zijn er intensieve
tellingen uitgevoerd. Over de aantallen van de huismus is niet meer te zeggen
dan dat hij redelijk goed vertegenwoordigd is in de geschikte biotoop. Met de
ringmus gaat het minder goed, een gehalveerde stand sinds 1990. Dat is me ook
in de Nieuwe Warande en omgeving opgevallen. Met jaren ertussen zijn sinds het
begin van deze tellingen soms groepen op min of meer vaste plekken
aangetroffen. Het plaatsen van concentraties nestkasten op meerdere locaties in
het gebied heeft geen resultaten opgeleverd. Na het ontbreken tijdens twee
teljaren zijn de laatste waarnemingen van ringmussen (12 en 7) van juli 2023 en
van oktober 2024.
Vinken
Vinken zijn kleine zaadeters met een
conische, korte, dikke snavel. Vinken vullen in het broedseizoen, zoals de
meeste vogels, de eiwitbehoefte voor de jongen en zichzelf aan met insecten.
Van de zes soorten waargenomen vinkachtigen (Fringillidae) behoren er vier tot
de broedvogels van het gebied. Gezien de vele waarnemingen in de verschillende
deelgebieden en seizoenen zijn vink, groenling, putter en kneu zeker
broedvogels van de Nieuwe Warande. Deze soorten worden in de trektijd en de
winter aangevuld met soortgenoten uit het noorden en oosten. Ze foerageren in
grote groepen op lokale velden en akkers. Daarnaast is de eerdergenoemde keep
echt alleen een wintergast. De goudvink is slechts enkele malen waargenomen,
maar als broedvogel niet uit te sluiten!
En toen
Na bijna 8 jaar vogels kijken in dit
enorme agrarische gebied heb ik wel enig inzicht gekregen in wat het gebied
behelst en hoe het met de vogelpopulatie staat. Een samenvatting uit de mouw
schudden is niet eenvoudig. Dit onderzoek is gericht op het verkrijgen van een
algemeen beeld van welke vogelsoorten er voorkomen. Deze reeks tellingen
achterhaalt niet echt de aantallen van de verschillende vogelsoorten. Er wordt
vaak een indicatie gegeven van het talrijke of schaarse voorkomen van de
betreffende vogelsoort, of dit kan worden afgeleid uit de bijgevoegde
totaallijst. Bij de soorten waarvan het duidelijk is dat ze tot de broedvogels
behoren, is dat vermeld.
Het voorkomen van vogels is afhankelijk
van de weersomstandigheden en de toestand van het gebied, ontstaan door de aard
en de intensiteit van het gebruik. Ook de staat van voorkomen van vogelsoorten
elders is van invloed. Zo zijn de fazant en patrijs uit de omgeving verdwenen
en worden ze in de Nieuwe Warande ook niet meer waargenomen. De patrijs staat
landelijk al jaren onder druk. Tot recent kwam de patrijs voor in een deel van
de Nieuwe Warande, waar bestrijdingsmiddelen niet ingezet worden. Rust is voor
deze en vele andere vogelsoorten ook een vereiste voor het voorkomen en het
broedsucces. Toename van het gebruik van het gebied kan ook negatief uitpakken
voor de flora en fauna.
Ook de aanwezigheid van voldoende voedsel
is een belangrijke factor voor vogels. Op de grootschalige akkers zijn door
meer verfijnde oogstmethodes nog nauwelijks oogstresten te vinden. Door
weersomstandigheden zoals langdurige neerslag keert het tij soms en vinden
sommige soorten wel iets te eten. In een beperkt aantal periodes vinden vogels
wel voedsel op geoogste akkers van maïs en andere producten. Ook de graslanden
zijn soms van belang. Echt van belang zijn kleine landschapselementen als
bosjes, hagen, sloten, opschot van bomen en struiken. Die zijn vooral
belangrijk voor vogels om zich tijdelijk terug te kunnen trekken. Of als
uitvalsbasis te gebruiken op voedseltochten op grootschalige gronden. Ook
bloemenranden trekken vogels aan bij de juiste plantkeuzes, evenals vlinders en
muizen. Het voorkomen van muizen is weer belangrijk voor de roofvogels.
Een erg belangrijke factor voor het
verbeteren van de flora en fauna in de Nieuwe Warande is de waterstand. Of
beter gezegd: het verhogen van het grondwater. Vooral in de omgeving van
intensief gebruikte gronden is dat erg laag. Zeker belangrijk is het maken van
afspraken over het gebruik en beheer van de pachtgronden. Daar een groot deel
van het gebied in handen is van de gemeente Tilburg, liggen meerdere
belangrijke taken te wachten voor dit bestuursapparaat.
Kleine veranderingen in het gebied, een
verruigende hoek, opschot van wilgen of andere struiken aan slootranden, worden
direct benut door meerdere vogelsoorten. Maar in de praktijk verdwijnen die
vaak nog sneller dan ze gekomen zijn. Het is duidelijk dat het gehele gebied
potentie heeft; er liggen vele mogelijkheden te wachten. Naast de plannen voor
het landschapspark zal een groot deel van het gebied grootschalig en intensief
gebruikt blijven worden. Nogmaals: goede afspraken met gebruikers zullen een positieve
trend inzetten voor het hele gebied.
|
Nieuwe Warande - Buitengebied
noordoost Tilburg |
|
|||||||||||
|
|
Vogels per jaar |
2018 |
2019 |
2020 |
2021 |
2022 |
2023 |
2024 |
2025 |
totaal |
||
|
5 |
Fuut |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
1 |
|
|
|
15 |
Aalscholver |
|
|
2 |
|
|
|
1 |
|
1 |
|
|
|
|
Grote zilverreiger |
|
|
1 |
4 |
1 |
2 |
6 |
3 |
17 |
|
|
|
22 |
Blauwe reiger |
x |
37 |
23 |
19 |
14 |
19 |
25 |
15 |
152 |
||
|
25 |
Ooievaar |
36 |
113 |
286 |
365 |
332 |
79 |
306 |
316 |
1833 |
||
|
29 |
Knobbelzwaan |
|
4 |
|
|
|
2 |
|
4 |
10 |
||
|
32 |
Rietgans |
|
|
|
|
|
240 |
|
|
240 |
||
|
|
Toendrarietgans |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
1 |
||
|
34 |
Kolgans |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
2 |
||
|
36 |
Grauwe gans |
90 |
26 |
4 |
125 |
|
10 |
50 |
13 |
318 |
||
|
|
Soepgans |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
1 |
||
|
37 |
Grote Canadese gans |
40 |
14 |
229 |
154 |
70 |
310 |
121 |
13 |
951 |
||
|
41 |
Nijlgans |
71 |
28 |
64 |
32 |
19 |
96 |
56 |
36 |
402 |
||
|
42 |
Indische gans |
|
13 |
|
|
|
|
|
|
13 |
||
|
50 |
Wilde eend |
|
6 |
9 |
5 |
2 |
13 |
51 |
10 |
96 |
||
|
|
Soepeend |
|
|
|
|
|
2 |
7 |
|
9 |
||
|
73 |
Blauwe kiekendief |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
1 |
||
|
75 |
Havik |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
||
|
76 |
Sperwer |
4 |
1 |
4 |
5 |
1 |
2 |
|
1 |
18 |
||
|
77 |
Buizerd |
14 |
28 |
26 |
28 |
26 |
19 |
32 |
35 |
208 |
||
|
81 |
Torenvalk |
4 |
10 |
4 |
14 |
11 |
6 |
17 |
4 |
70 |
||
|
84 |
Boomvalk |
1 |
|
|
|
1 |
2 |
|
|
4 |
||
|
85 |
Slechtvalk |
2 |
|
2 |
|
1 |
1 |
1 |
|
7 |
||
|
87 |
Patrijs |
2 |
2 |
1 |
1 |
|
|
|
|
6 |
||
|
88 |
Kwartel |
|
|
|
|
|
1 |
1 |
1 |
3 |
||
|
95 |
Waterhoen |
|
4 |
2 |
|
|
|
1 |
1 |
8 |
||
|
96 |
Meerkoet |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
||
|
|
Jufferkraanvogel |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
||
|
99 |
Scholekster |
2 |
14 |
|
3 |
5 |
6 |
8 |
9 |
47 |
||
|
102 |
Kleine plevier |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
2 |
||
|
108 |
Kievit |
123 |
49 |
27 |
80 |
47 |
54 |
103 |
133 |
616 |
||
|
119 |
Watersnip |
|
1 |
30 |
61 |
62 |
84 |
238 |
293 |
769 |
||
|
125 |
Wulp |
1 |
1 |
|
3 |
|
|
1 |
|
6 |
||
|
142 |
Kokmeeuw |
|
35 |
13 |
69 |
399 |
69 |
255 |
64 |
904 |
||
|
143 |
Stormmeeuw |
|
6 |
|
|
36 |
2 |
42 |
8 |
94 |
||
|
145 |
Kleine mantelmeeuw |
|
40 |
4 |
21 |
22 |
14 |
16 |
172 |
289 |
||
|
145 |
Zilvermeeuw |
126 |
|
2 |
|
2 |
|
|
4 |
134 |
||
|
164 |
Holenduif |
143 |
177 |
235 |
149 |
46 |
308 |
134 |
110 |
1302 |
||
|
165 |
Houtduif |
X |
1099 |
1108 |
1605 |
696 |
1017 |
618 |
411 |
6554 |
||
|
166 |
Turkse tortel |
X |
8 |
5 |
1 |
13 |
10 |
6 |
12 |
55 |
||
|
168 |
Koekoek |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
1 |
||
|
169 |
Kerkuil |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
1 |
||
|
170 |
Steenuil |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
1 |
||
|
176 |
Gierzwaluw |
|
9 |
|
|
|
|
13 |
22 |
44 |
||
|
181 |
Groene specht |
1 |
8 |
12 |
3 |
10 |
9 |
1 |
3 |
47 |
||
|
183 |
Grote bonte specht |
7 |
28 |
18 |
8 |
18 |
19 |
15 |
19 |
132 |
||
|
185 |
Kleine bonte specht |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
1 |
||
|
187 |
Boomleeuwerik |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
||
|
188 |
Veldleeuwerik |
24 |
12 |
27 |
16 |
5 |
2 |
12 |
15 |
113 |
||
|
191 |
Boerenzwaluw |
X |
135 |
135 |
98 |
70 |
63 |
112 |
109 |
722 |
||
|
192 |
Huiszwaluw |
|
38 |
28 |
30 |
29 |
22 |
94 |
56 |
297 |
||
|
195 |
Boompieper |
|
|
|
|
|
1 |
1 |
4 |
6 |
||
|
196 |
Graspieper |
|
36 |
22 |
4 |
5 |
11 |
3 |
7 |
88 |
||
|
200 |
Gele kwikstaart |
|
|
4 |
1 |
|
2 |
8 |
5 |
20 |
||
|
203 |
Grote gele kwikstaart |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
1 |
||
|
209 |
Witte kwikstaart |
88 |
64 |
15 |
67 |
32 |
18 |
48 |
37 |
369 |
||
|
208 |
Winterkoning |
3 |
26 |
19 |
26 |
15 |
27 |
54 |
32 |
202 |
||
|
209 |
Heggenmus |
3 |
26 |
28 |
28 |
22 |
14 |
31 |
26 |
178 |
||
|
210 |
Roodborst |
X |
48 |
64 |
39 |
56 |
48 |
111 |
82 |
448 |
||
|
214 |
Zwarte roodstaart |
|
|
|
|
3 |
3 |
1 |
|
7 |
||
|
217 |
Roodborsttapuit |
4 |
25 |
32 |
30 |
12 |
27 |
22 |
30 |
182 |
||
|
218 |
Tapuit |
3 |
12 |
6 |
2 |
|
1 |
2 |
|
26 |
||
|
220 |
Merel |
X |
66 |
92 |
120 |
86 |
65 |
95 |
117 |
641 |
||
|
221 |
Kramsvogel |
|
21 |
57 |
104 |
129 |
156 |
|
|
467 |
||
|
222 |
Zanglijster |
|
4 |
5 |
3 |
5 |
14 |
21 |
14 |
66 |
||
|
223 |
Koperwiek |
4 |
23 |
25 |
12 |
6 |
40 |
13 |
|
123 |
||
|
234 |
Spotvogel |
1 |
4 |
1 |
7 |
2 |
2 |
2 |
6 |
25 |
||
|
231 |
Bosrietzanger |
|
1 |
|
3 |
|
1 |
|
2 |
7 |
||
|
232 |
Kleine karekiet |
1 |
2 |
1 |
|
|
2 |
|
2 |
8 |
||
|
236 |
Braamsluiper |
|
|
|
|
1 |
1 |
|
|
2 |
||
|
237 |
Grasmus |
|
22 |
16 |
33 |
17 |
23 |
24 |
32 |
167 |
||
|
238 |
Tuinfluiter |
|
2 |
1 |
3 |
3 |
2 |
2 |
4 |
17 |
||
|
239 |
Zwartkop |
4 |
36 |
19 |
23 |
11 |
25 |
25 |
50 |
193 |
||
|
243 |
Tjiftjaf |
5 |
37 |
39 |
47 |
31 |
53 |
68 |
83 |
363 |
||
|
244 |
Fitis |
1 |
8 |
6 |
11 |
1 |
|
1 |
2 |
30 |
||
|
245 |
Goudhaan |
|
1 |
|
|
|
|
1 |
|
2 |
||
|
247 |
Grauwe vliegenvanger |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
1 |
||
|
249 |
Bonte vliegenvanger |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
1 |
||
|
251 |
Staartmees |
|
11 |
6 |
6 |
2 |
|
1 |
18 |
44 |
||
|
256 |
Pimpelmees |
X |
36 |
35 |
37 |
28 |
57 |
30 |
70 |
293 |
||
|
257 |
Koolmees |
X |
97 |
123 |
124 |
72 |
105 |
124 |
134 |
779 |
||
|
258 |
Boomklever |
4 |
11 |
5 |
6 |
8 |
6 |
|
4 |
44 |
||
|
260 |
Boomkruiper |
X |
30 |
15 |
11 |
19 |
18 |
11 |
25 |
129 |
||
|
266 |
Gaai |
X |
44 |
28 |
52 |
41 |
19 |
30 |
26 |
240 |
||
|
267 |
Ekster |
5 |
36 |
61 |
48 |
56 |
47 |
81 |
52 |
386 |
||
|
269 |
Kauw |
463 |
462 |
319 |
529 |
220 |
394 |
344 |
508 |
3239 |
||
|
270 |
Roek |
5 |
48 |
30 |
12 |
19 |
1 |
33 |
60 |
208 |
||
|
271 |
Zwarte kraai |
X |
478 |
390 |
295 |
332 |
409 |
530 |
583 |
3017 |
||
|
274 |
Spreeuw |
964 |
1303 |
1584 |
1270 |
1485 |
2313 |
1865 |
864 |
11648 |
||
|
275 |
Huismus |
X |
618 |
738 |
1174 |
604 |
567 |
480 |
378 |
4559 |
||
|
276 |
Ringmus |
16 |
4 |
31 |
|
|
14 |
7 |
|
72 |
||
|
277 |
Vink |
X |
370 |
724 |
419 |
187 |
231 |
488 |
326 |
2745 |
||
|
278 |
Keep |
3 |
|
3 |
|
1 |
1 |
1 |
1 |
10 |
||
|
280 |
Groenling |
69 |
65 |
102 |
61 |
128 |
144 |
85 |
91 |
745 |
||
|
281 |
Putter |
|
18 |
100 |
63 |
374 |
9 |
21 |
21 |
606 |
||
|
287 |
Goudvink |
|
2 |
|
2 |
|
|
|
|
4 |
||
|
283 |
Kneu |
50 |
97 |
70 |
64 |
36 |
50 |
59 |
85 |
511 |
||
|
291 |
Geelgors |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
||
|
293 |
Rietgors |
|
3 |
16 |
9 |
2 |
|
|
5 |
35 |
||
|
|
Aantal vogels |
|
6145 |
7139 |
7646 |
5990 |
7404 |
7071 |
5684 |
|
||
|
|
Aantal soorten vogels |
52 |
70 |
69 |
64 |
63 |
69 |
71 |
69 |
99 |
||
|
Auteur: Ad Kolen - Tilburg +31 6 40284868 - adkolen@kpnmail.nl |
||||||||||||
