zondag 25 januari 2026

Vroege vogelwandeling in het Noorderbos-Tilburg op zondag 1 maart 2026

 
















Een vaak geziene gast op de Noorderplas, een mannelijke tafeleend


Een vroege vogelwandeling in het Noorderbos bij Tilburg

op zondag 1 maart van 08.00 uur tot 10.00 u. of iets langer.

 

Het Noorderbos is aangelegd op een deel van voormalige vloei- en drainagevelden van de stad. De Moleneindsche hei staat op kaarten uit de 17e eeuw ingetekend als de locatie van het huidige Noorderbos. Het is nu een gevarieerd gebied met oude en jonge bossen (1990-2000), graslandjes, beken, sloten en een flinke plas. De afwisseling in biotopen trekt vele verschillende soorten vogels aan.


 De naam 'Vroege Wandeling' heeft 2 betekenissen. Het begin valt vroeg in de ochtend, kort na zonsopgang, en de vogels zijn vroeg actief voor de tijd van het jaar. Het begin van het voorjaar ligt nog enkele weken voor ons. Afhankelijk van de actuele weersomstandigheden zijn mezen, zanglijsters en ook andere zangers al weken daarvoor actief. Met een verrekijker kunnen we de vroege zangers ook zien in de nog kale bomen. Gezamenlijk worden tijdens de wandeling de vogels bekeken, beluisterd en toegelicht. Andere vroege voorjaarsverschijnselen als bloeiende bomen en planten komen ook in beeld.


Er is ook aandacht voor de voormalige functies van het gebied, de vloei- en drainagevelden. Het is de tijd dat eenden onderweg zijn naar hun noordelijke broedgebieden; mogelijk rusten ze op de Noorderplas.


Deze wandeling wordt in samenwerking met Vogelbescherming Nederland georganiseerd.

 Aanmelden (verplicht) op de site van Vogelbescherming:

 https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/activiteiten/excursies

Gepaste kleding (’s morgens vroeg kan het nog fris zijn), stevig schoeisel en een verrekijker zullen het kijkgenot verhogen. 

Maximaal 12 deelnemers. Verdere informatie: adkolen@kpnmail.nl

Kosten € 2,50 per persoon (bijdrage aan onderzoeken naar flora & fauna), ter plaatse contant te voldoen.


De wandeling duurt ruim 2 uur en start vanaf het parkeerterrein aan de oostzijde van de Noorderplas. Het parkeerterrein is gelegen aan de Kalverstraat tussen de huisnummers 19 (Enjoy Outdoors) en 31 met de postcode 5011 XK. De Kalverstraat is te bereiken via de Stokhasseltlaan in Tilburg Noord. Vanuit Udenhout of Loon op Zand ga je door de Houtsestraat en Vijfhuizen, die overgaat in de Kalverstraat.

















Met wat geluk zien we de meest kleurige vogel van het gebied; De IJsvogel


Vogels in Tilburg enzo januari 2026


Een wisselende greep uit de lijst door mij waargenomen vogels in Tilburg en omgeving, ook Midden-Brabant en soms andere delen van Nederland komen in beeld.


Ad Kolen

Januari 2026 

  

Vink

235

Bundersestraat-Tilburg

04-01-2026

Keep

4

Bundersestraat-Tilburg

04-01-2026

Rietgors

2

Bundersestraat-Tilburg

04-01-2026

Putter

8

Bundersestraat-Tilburg

04-01-2026

Halsbandparkiet

1

Quirijnstokpark-Tilburg

04-01-2026

Watersnip

4

Dongevallei-Tilburg

06-01-2026

IJsvogel

1

Dongevallei-Tilburg

06-01-2026

IJsvogel

2

Noorderbos-Tilburg

08-01-2026

Grote zilverreiger

3

Noorderbos-Tilburg

08-01-2026

Ooievaar

78

Grote Steeg-Udenhout

14-01-2026

Zwarte specht

1

De Brand Grote ronde - Udenhout

14-01-2026

Matkop

2

De Brand Grote ronde - Udenhout

14-01-2026

Ooievaar

30

De Brand Grote ronde - Udenhout

14-01-2026

Ooievaar

6

Zwaluwenbunders-Berkel/Enschot

18-01-2026

Ooievaar

98

Kouwenberg-Tilburg

18-01-2026

Watersnip

17

Hazenest-Berkel/Enschot

18-01-2026

Sijs

102

Dongevallei-Tilburg

22-01-2026

Grote zilverreiger

1

Noorderbos- Tilburg

24-01-2026

Wintertaling

4

Noorderbos- Tilburg

24-01-2026

IJsvogel

2

Noorderbos- Tilburg

24-01-2026

Staartmees

8

Noorderbos- Tilburg

24-01-2026

Appelvink

5

Noorderbos- Tilburg

24-01-2026

Tafeleend

52

Noorderbos- Tilburg

24-01-2026

 


 Reacties naar ad kolen@kpnmail.nl

De Zandley in het Noorderbos (Tilburg) met aan beide zijden een dubbele rij eiken, 

na een lichte sneeuwbui.








vrijdag 9 januari 2026

IJscirkels een bijzonder verschijnsel op de Noorderplas (Tilburg)

 



















IJscirkels

een bijzonder verschijnsel op de Noorderplas

(Tilburg)


 

Ad Kolen



Aan barre winterse omstandigheden zijn we niet meer zo gewend. Het zorgt voor veel problemen in het dagelijks leven. Dat is inmiddels duidelijk geworden. Wegen zijn onbegaanbaar en worden zelfs afgesloten. De spoorwegen geven ook veel problemen; als er al treinen rijden, zijn de ritten aangepast. Ook bussen kunnen niet overal ingezet worden. Veel vluchten worden afgelast en fietsen is een hachelijke onderneming. Door vele veranderingen is onze samenleving niet meer berekend op deze omstandigheden. Zelfs grote daken bezwijken onder de sneeuw, is het laatste nieuws.

 


Een landschap met sneeuw en ijs kan mooi zijn, ondanks de ongemakken. Te voet in plaats van op de fiets heb ik gisteren een vogeltelling in het Noorderbos uitgevoerd. De Zandley voert het water van de Waterzuivering-Noord af en is daardoor nagenoeg altijd ijsvrij. Grote zilverreigers, blauwe reigers, wintertalingen en vele andere eenden vinden er een plek om voedsel te zoeken. Dat is een mooie bijkomstigheid.


 






























De Noorderplas vriest dicht bij een vorstperiode als deze week zich voordoet. Vanaf het westen zie ik bevroren water met tientallen grote en kleine wakken. Opvallend, maar op dat moment is het niet meer dan dat! Later vanaf het oosten zie ik iets bijzonders op het ijs. Kleine wakken met een cirkel eromheen. Er zijn ook meerdere dichtgevroren wakken met dezelfde ijscirkel eromheen. Ik begrijp al direct wat er aan de hand is.

 


Ik tel al 23 jaar de vogels in het Noorderbos, waartoe ook de Noorderplas behoort. De achtergronden van het gebied zijn me bekend. De Noorderplas is een zandwinplas.  Er is zand gewonnen voor de aanleg van de Burgemeester Bechtweg en andere bouwprojecten. Het Noorderbos is op 27 maart 2003 officieel geopend. De tientallen meters diepe plas vertoonde na enige tijd instortingen aan enkele oevers. De aannemer werd verplicht vanaf deze oevers zand terug te storten.

 






























Het is niet bij enkele stortingen ter versteviging van de oevers gebleven. Een grote landelijke aannemer heeft ruim 10 jaar (2008-2018) stortingen in de Noorderplas gefaciliteerd. De terugstortingen bestonden niet alleen uit laagwaardig zand maar bevatten ook veel puin, met name stenen. Meerdere malen is ook vastgesteld dat de stortingen uit slib en plantenresten bestonden. Op sommige dagen reden voortdurend 56-tons-vrachtwagens af en lieten na een stop op de weegbrug hun vracht achter in de plas. Door de jaren heen zijn lange stortwallen tot ver in de plas ontstaan.


In 2018 zijn de zandstortingen gestopt en is de plas opnieuw ingericht. Het zand is gelijkmatig over de plas verdeeld. Aan enkele randen zijn laagtes aangelegd voor de ontwikkeling van rietkragen. De diepte van de plas is dan 3 tot 4 meter, wat beter is voor de natuurlijke processen. Op 15 maart 2019 wordt het project opgeleverd. Het ziet er goed uit. Mede door de hoge waterstand tijdens enkele jaren kijken we nu tegen flinke stroken riet aan de noord- en de westrand van de plas.































Eind oktober 2019 wordt echter iets onverwachts vastgesteld. Het water van de Noorderplas is flink in beweging, op talrijke plaatsen komen belletjes omhoog. Gezien de geschiedenis van de plas is het al snel duidelijk dat het gasbellen van methaangas zijn. Methaan of moerasgas is de benaming voor gas dat ontstaat als gevolg van zuurstofloze bacteriële afbraak van organisch materiaal. Methaan is een van de belangrijkste broeikasgassen in onze atmosfeer en speelt een grote rol in het versterken van het broeikaseffect.


De talrijke stortingen van plantaardige materialen en het afsluiten daarvan door de verdeling van het zand op de bodem van de plas hebben dit proces in gang gezet. Daar zijn we nog niet zomaar vanaf, blijkt nu. Tot op de dag van vandaag borrelt het moerasgas omhoog, met enige wisselingen in de hoeveelheden.






























De ijscirkels zijn dus veroorzaakt door het voortdurend opborrelen van het methaangas en vormen de kringen in het ijs. Als het water helemaal bevroren is, verzamelt het gas zich onder het ijsoppervlak. In de nog open wakken wordt duidelijk het opborrelende methaangas waargenomen.




Reacties naar adkolen@kpnmail.nl




woensdag 7 januari 2026

IJsvogel in de kou

 

















IJsvogel in de kou


Ad Kolen

 

Sneeuw en ijs zetten heel Nederland op zijn kop. Als het een keer echt wintert, zijn we er niet (meer) op voorbereid. Wegen lopen vast, treinen en bussen stagneren, vliegtuigen staan stil, fietsen is haast onmogelijk en scholen sluiten hun deuren. In de loop der jaren is er natuurlijk veel veranderd; er rijden veel meer auto’s en treinen om de sterk toegenomen bevolking op de gewenste plaatsen te brengen. En op tijd ook nog!

 

In de natuur worden de gevolgen van deze toch wel extreme weersomstandigheden ook snel een probleem. Sneeuw en ijs sluiten de toegang tot water en voedsel snel af. Een flink aantal diersoorten worstelen zich daar wel een tijdje doorheen of trekken weg naar betere oorden. Er zijn ook met name vogelsoorten die daar niet zo goed mee op kunnen gaan zoals bijvoorbeeld de ijsvogel (Alcedo atthis).

 


























Tot mijn vreugde zie ik een ijsvogel. Zij foerageert vanuit een bomenrij grenzende aan de vistrap bij de Reuverlaan. Vanaf een flinke hoogte (4-5 meter) speurt ze naar het water. Hoewel de vogel zich enkele malen verplaatst, kan ik de vogel tot vrij dichtbij naderen. Zeker 20 minuten kan ik de vogel bekijken en fotograferen. Het lukt de vogel niet om iets te vangen en verdwijnt uiteindelijk in noordelijke richting.

 
































Tweemaal per maand tel ik vogels in het stuk natuur dat door het stadsdeel De Reeshof is aangelegd. De Dongevallei is oorspronkelijk ontworpen voor de rechtgetrokken beek De Donge als een ecologische verbindingszone tussen natuurgebieden. Het is een nagenoeg geheel afgesloten stuk natuur geworden dwars door een woonwijk. Gisteren ben ik, ondanks de weersomstandigheden, toch aan de telling begonnen. Warm aangekleed met de voeten in flinke laarzen gestoken, is het toch een avontuur. Met een flinke laag sneeuw worstelende, van wel 25 cm, is het ook genieten. Vooral als de forse sneeuwbui van wel een halfuur voorbij is en de zon doorbreekt. Het landschap is prachtig, alles in een witte deken gehuld.

 






























Het aantal vogels is naar verwachting laag, en er worden ook maar weinig verschillende vogelsoorten gehoord en gezien. Opvallend zijn de watersnippen die in een stukje open water in het bosje nog voedsel weten te vinden. Het is blijkbaar lonend daar, want na een half uur zijn ze er nog bezig.

Ik ben vooral benieuwd naar de gesteldheid van het gebied voor ijsvogels.  De ijsvogel is al jaren, met 3 of 4 paren, een broedvogel in de Dongevallei. Ik zie al snel dat er hier en daar wel plekjes zijn met open water. Vaak onder struiken of een klein wak aan een oever. Open water is essentieel voor de ijsvogel. Als ze niet de genodigde visjes kunnen vangen, houden ze het niet lang uit.

















Zachte en strenge winters zijn van invloed op de populatie ijsvogels. Na een paar zachte winters komt er een aanzienlijk aantal tot broeden in minder klassieke biotopen. Onder invloed van watervervuiling en de strengste winter van de eeuw (1962/63) is de stand in de jaren zestig van de twintigste eeuw gedecimeerd. Met enkele dips ten gevolge van opnieuw koude tot strenge winters herstelt de soort zich in het laatste kwart van de eeuw. Een opeenvolging van zachte tot zeer zachte winters in combinatie met verbeterde broedomstandigheden - schoner water en herstel van natuurlijke beekoevers - doet de soort goed. In het topjaar 2008 nestelen er naar schatting meer dan 1000 paren in ons land (bron: sovon.nl). Behoorlijk koudere winters doen de stand weer dalen. Na de winter van 2008/2009 resteert in Brabant nog maar 25% van de populatie.


Na nog een koude dip in het komende weekend stijgt de temperatuur weer, hopelijk valt de schade nog mee voor ons ijsvogelbestand!




woensdag 31 december 2025

Vogels in Tilburg enzo december 2025

 

Een wisselende greep uit de lijst door mij waargenomen vogels in Tilburg en omgeving, ook Midden-Brabant en soms andere delen van Nederland komen in beeld.





Ad Kolen



December 2025


Blauwe kiekendief

1 man

Zwaluwen Bunders-Berkel/Enschot

07-12-2025

Boomklever

10

De Brand-Udenhout

16-12-2025

Goudvink

4

Noorderbos-Tilburg

11-12-2025

Goudvink

6

Noorderbos-Tilburg

23-12-2025

Grote gele kwikstaart

1

Kouwenberg-Tilburg

13-12-2025

Grote zilverreiger

2

Diessens Broek

02-12-2025

Grote zilverreiger

2

Kouwenberg-Tilburg

07-12-2025

Halsbandparkiet

1

Quirijnstokpark-Tilburg

04-12-2025

Halsbandparkiet

3

Quirijnstokpark-Tilburg

18-12-2025

Houtsnip

1

De Brand-Udenhout

16-12-2025

IJsvogel

1

Dongevallei- Reeshof/Tilburg

09-12-2025

IJsvogel

3

Noorderbos-Tilburg

11-12-2025

IJsvogel

1

Quirijnstokpark-Tilburg

18-12-2025

Kleine zilverreiger

1

Diessens Broek

02-12-2025

Koperwiek

8

Dongevallei- Reeshof/Tilburg

09-12-2025

Kuifmees

1

De Brand-Udenhout

16-12-2025

Matkop

4

De Brand-Udenhout

16-12-2025

Middelste bonte specht

1

De Brand-Udenhout

16-12-2025

Oeverloper

1

Diessens Broek

02-12-2025

Ooievaar

26

Kouwenberg-Tilburg

13-12-2025

Rietgors

4

Diessens Broek

02-12-2025

Sijs

35

Dongevallei- Reeshof/Tilburg

09-12-2025

Sijs

67

Dongevallei-Tilburg

20-12-2025

Watersnip

28

Hazennest-Berkel/Enschot

07-12-2025





Reacties naar adkolen@kpnmail.nl