maandag 16 juli 2018

Zwavelzwammen gezien ondanks de droogte !









 
 
Ad Kolen
 
 
 
 
 
 
Ondanks de aanhoudende droogte toch prachtige ontluikende zwaluwzwammen gezien enkele dagen geleden. Ze stonden op een boomstronk in de Loonse en Drunense Duinen langs de Waalwijkse baan. Hoewel ik eigenlijk een afspraak had kon ik het niet na laten ’even mijn camera te trekken’ ! De stronk was niet zomaar te herkennen, leek een loofboom maar er stonden ook douglassparren in de buurt.
 
 
 
 
 
 
De zwavelzwam (Laetiporus sulphureus) heeft een karakteristieke, al van verre zichtbare zwavelgele tot oranje kleur met wat roze er doorheen. Zijn eenjarige vruchtlichamen groeien van mei tot september snel na een regenbui op levende, slechts zelden op afgestorven loofhoutstammen. Heel zelden groeit de soort ook op naaldhout, bijvoorbeeld op sparren en lariksen.
 
 
De vruchtlichamen zijn 10-40 cm. breed, zonder steel, zijdelings aangehecht, dik, sappig en vlezig, aan de randen bochtig. Ze vormen recht boven elkaar zittende kolonies. De vruchtlichamen vergroeien met elkaar. Aan de bovenzijde van levende vruchtlichamen worden soms druppels van een kleurloze vloeistof afgescheiden. De oorspronkelijke kleur verbleekt bij ouderdom en uitdroging tot bijna aan wit toe.  De buisjes (aan de onderzijde) zijn kort, zwavelgeel, met kleine ronde poriën. Het vlees van verse vruchtlichamen is bijna wit, zeer mals tot bros.

 


 
 

 
De verse exemplaren hebben een zurige smaak en een krachtige aromatische
geur. Het sporenstof is gelig. De zwavelzwam groeit gewoonlijk op eiken, wilgen en populieren. In hun kernhout veroorzaakt de zwamvlok een intensieve rot. Het aangetaste hout verkleurt rood en valt korrelig uiteen.
 
Vragen en opmerking aan : adkolen@kpnmail.nl



 
  










zondag 15 juli 2018

Quirijnstokpark; grote ratelaar







Ad Kolen

Enkele weken terug, tijdens een broedvogeltelling, een nieuwe plantensoort ontdekt in het Quirijnstokpark. Het was nog even onzeker, maar nu met zekerheid, (na deskundig advies,) de grote ratelaar gedetermineerd. Uitgesloten dat het de kleine ratelaar, die overigens vrij zeldzaam is, of een hybride is. De vele vertakkingen van de stengels brachten me op een dwaalspoor. Vaak hebben deze planten maar één stengel. De soms vrij lange tanden van de schutbladeren van de bloem zijn typerend voor de grote ratelaar. De schutbladeren zijn bleekgroen, veel lichter van kleur dan de stengelbladeren. De tanden op de bovenlip zijn circa 2mm lang, meestal langer dan breed, paars of lila en soms wit.

Een bekende plant van mooie graslanden in natuurgebieden als de Wieden en Weerribben en maar ook dichterbij in de Brand bijvoorbeeld. Ook in de Dongevallei groeide grote ratelaar ooit massaal. Een ontroerende verassing dus om het in het Quirijnstokpark aan te treffen.


 
 
 
Het is een plant van vochtige hooilanden en kom ook voor op bermen en dijken aan waterkanten en in de duinen. In het Quirijnstokpark is een groeiplaats van enkele vierkante meters aangetroffen op een ruig gazon. De soort moet er dus al wat langer dan dit jaar voorkomen, over het hoofd gezien waarschijnlijk. De groeiplaats bevindt zich op een glooiende helling van een enigszins bol gazon. Het is een van de plekken die al enkele decennia eenmaal per jaar gemaaid en gehooid wordt. Het gevolg van een consequent beheer, het verschijnen van de grote ratelaar. Mooi, continuïteit daarvan zal zeker nog meer leuke plantensoorten opleveren op den duur. Ook meerdere soorten vlinders zoeken er bij zonnig weer naar nectar.
 
 

 
 
Door de hitte en de droogte is de bloei snel voorbij. De ratelende rijpe zaden in de zadendozen zijn typerend en gaven de plant zijn naam, vroeger gaf het de start van de hooitijd aan!




Reacties en vragen: adkolen@kpnmail.nl

 

Futen; zorgzame ouders






Ad Kolen

Futen broeden soms al heel vroeg in het jaar, begin april kunnen je al jonge futen zien. Maar eind oktober is ook niet uitzonderlijk om nog een paar met pas uitgekomen fuutjes te zien zwemmen. Het broedseizoen van futen kan zich we over een half jaar uitstrekken. Die vroege en late broedsel zijn wel min of meer bijzonder. De meest futen broeden in het voorjaar en niet meer dan 2 keer per jaar.


Futen zijn wel heel zorgzame ouders. Als nestvlieders hebben de jongen de eerste weken van hun leven warmte en bescherming nodig. Ze verblijven dan ook vaak op de rug van een van de ouders. Meest bij de moeder, zoals deze, gezien vanmorgen op het Wilhelminakanaal bij de Oude Linde aan de rand van Tilburg Noord. De vader voerde visjes aan en gaf ze het jong. Bij iedere vangst liet hij zich horen en reageerde moeder en kind!







Op deze foto is te zien dat het jong het visje juist heeft aangepakt.










Hier steekt het staartje van de vis nog juist uit de bek van de jonge fuut. 



 
 
 


Jonge futen doen al snel pogingen om een visje te vangen, aanvankelijk niet erg succesvol. Ze worden dan ook bijgevoerd tot ze bijna zo groot zijn als hun ouders.

De fuut (Podiceps cistatus) is de grootste hier voorkomende Futensoort. Opvallend is het broedkleed met zwartbruine oorpluimen en kastanjebruine en zwarte, uitzetbare kraag. De vogel lijkt staartloos, de nek is slank, grijsbruine bovendelen en glanzende satijnwitte  onderdelen. Het winterkleed is veel eenvoudiger; zonder kraag, de kop lijkt wit met een donkere kruin en een witte streep boven het oog. De jonge Futen hebben een gestreepte nek en kop en varen op zeer jonge leeftijd vaak op de rug van een van de ouders.



Het is haast niet te geloven maar aan het begin van de 20e eeuw was de Fuut een schaarse broedvogel in Nederland. In de 2e helft van die eeuw namen de aantallen echter sterk toe. Tussen 1966-1967 en 1979-1985 van 3.600-3.800 paren naar 7.000-10.000 paren. De vermoedelijk belangrijkste oorzaak van de toename, in een groot deel van Europa, is de toegenomen voedselrijkdom van het water als gevolg van de lichte tot matige vervuiling met meststoffen. Daardoor werden allerlei vissoorten veel talrijker. Vooral brasem, blankvoorn en baars, belangrijke prooien van de Fuut, namen toe. De “Atlas van de Nederlandse broedvogels”,  geeft een broedvogelpopulatie van 13.000 tot 16.000 broedparen aan in 1998-2000. Daar ging nog een geringe plaatselijke teruggang aan vooraf in de 2e helft van de jaren negentig. Die had wellicht te maken met het terugdringen van de nutriëntenbelasting van veel wateren. De teruggang zette zich enige jaren door maar nu is er sprake van min of meer stabiele aantallen.





Vragen en opmerking : adkolen@kpnmail.nl.



  

dinsdag 26 juni 2018

De Brand; ganzenjong tussen broedsel knobbelzwanen









Ad Kolen


Mijn maandelijkse ronde door het nabij gelegen unieke natuurgebied  ’De Brand’ is altijd goed voor verassingen. Hoewel juni op zijn einde loopt is er nog redelijke wat zang. De blauwborst laat zich horen en ook de wielewaal is weer duidelijk aanwezig. De lustig fladderende vlinders worden talrijker bij het stijgen van de temperatuur, de zon activeert ze.











Op de Zandkantse Ley dobbert een paar knobbelzwanen met
jongen. Aanvankelijk zijn ze niet zo goed te zien door het opschietende riet. Het zijn 5, nee 6 jongen. Allemaal vrij donker. Gewoonlijk zijn de jongen van een paar knobbelzwanen in ons land verschillend uitgedost. Vaak hebben enkele jongen een wit donskleed en een deel een wat donkerder dek. In het verleden werden in Nederland knobbelzwanen gehouden voor het dons. De Nederlandse ondersoort heeft donkere donsveren tijdens de jeugd. Omwille van het witte dons werd een Poolse ondersoort ingevoerd. Ontsnapte en losgelaten gekweekte knobbelzwanen hebben zich vermengd met in het wild levende soortgenoten. Hun genen komen nog steeds terug in de huidige populatie knobbelzwanen.






Jonge knobbelzwanen met licht en donker dons uit een nest.


 


Kijkende naar dit fenomeen valt het op dat er een ’vreemde eend’ in de bijt zit! Of te wel een jonge gans tussen de 5 jonge knobbelzwanen. De verschillen zijn snel duidelijk. Waarschijnlijk een verdwaalde jonge grauwe gans, talrijke broedvogel van het gebied, die aansluiting heeft gevonden bij de knobbelzwanen.



Reacties naar adkolen@kpnmail.nl


vrijdag 22 juni 2018

Dongevallei; tientallen oeverzwaluwen vliegvlug










Ad Kolen



Woensdag 20 juni 2018, 04.55 u. – 08.00 u.

Aanvankelijk lichte mist bij opkomende zon, snel neemt de bewolking toe tot half zwaar, matige wind, 14°C. tot 17°C.

 Broedvogeltelling Dongevallei Reeshof Tilburg.

 

Dongevallei; Tientallen oeverzwaluwen vliegvlug :
Tijdens de broedvogeltelling vandaag en ook later tijdens het de tellen van de bezette oeverzwaluwnesten vliegen tientallen, vliegvlugge (juist uitgevlogen) jonge oeverzwaluwen voor de nestopeningen in de oeverzwaluwwand op en neer. Soms strijken ze neer in een gat. Gewoonlijk is het de nestgang waarin ze geboren zijn of een lege gang er naast.


 
 
 

Hoewel de jonge oeverzwaluwen al snel kunnen vliegen zijn ze niet direct in staat in hun eigen levensbehoeften behoeft te voorzien. Ze komen de eerste weken nog geregeld terug naar hun geboorteplek om door de ouders gevoed te worden! De derde en bepalende telronde vandaag was behoorlijk onoverzichtelijk. De meeste activiteiten bestonden uit het op en neer vliegen van de jonge vogels. Toch kon worden bevestigt dat aan het tijdens de vorige telling met zekerheid vast gesteld territoria van 29 er nog 4 konden worden toegevoegd. Waarbij het totaal op 33 territoria oeverzwaluwen komt. Toch een redelijk bevredigend resultaat gezien het volledig ontbreken van broedende oeverzwaluwen het voorgaande broedseizoen en de lage verwachtingen aan het begin van dit broedseizoen.


 
 Vogels
Fuut1
Aalscholver2
Zwarte zwaan2
Grauwe gans3
Soepgans48&6j
Gr.Canadese gans175
Krakeend2
Wilde eend42&3j
Soepeend11
Kuifeend4
Buizerd1
Waterhoen6&2j
Meerkoet18&8j
Scholekster 6&2j
Kokmeeuw 1
Visdief1
Houtduif2&1z
Turkse tortel1z
Gierzwaluw 6
IJsvogel1
Groene specht1r
Gr.bonte specht1r
Oeverzwaluw96
Winterkoning 2z
Merel 1a&1z
Grasmus 1z
Zwartkop3z
Tjiftjaf 3z
Fitis 3z
Pimpelmees 2&2z
Koolmees 6&4z
Ekster 6
Kauw 52
Roek 4
Zwarte kraai 6
Spreeuw 14
Huismus 1
Aantal vogels564
Aantal vogelsoorten37
Zoogdieren
Konijn5

 
 
 Grote Canadese gans x grauwe gans :
Het hybride paar met nakomelingen is opnieuw gesignaleerd. Op ongeveer dezelfde locatie als tijdens de vorige waarneming. Een van de 3 pullen ontbreekt, nog maar 2 gansjes volgen de moeder, de grauwe gans. Ze lijken daar nog steeds het meest op! Twee jongen van een paar Grote Canadese ganzen, wat in dezelfde groep verblijft, vertonen een iets ander kleed. De vlekken  in het donsdek van de jonge Canadese ganzen zijn wat meer donker.


 Grote Canadese gans :
In totaal 175 Grote Canadese ganzen waargenomen waarvan meer de dan de helft uit jongen bestaat. Het juiste aantal jonge grote Canadese ganzen is niet meer vast te stellen, door het feit dat ze erg schuw zijn, zich niet goed laten tellen. De oudere juveniele zijn haast niet meer van de adulte vogels te onderscheiden zijn. Hun verenkleed is gelijk, alleen bij goed zich is te zien dat ze nog juist iets kleiner van formaat zijn.


 Soepgans :
Bij elkaar 54 soepganzen gezien. Bij een groep van 22 adulte soepganzen bevinden zich 6 jongen van enkele weken oud. Een van de jongen heeft moeite de groep bij te houden. De groep  zwemt in hoog tempo voor me uit. Later lopen ze ook op de kade. Het achterblijvende jong loopt moeilijk, wat dichterbij is te zien dat de vleugels erg kort zijn. Zeker korter dan van de overige jongen soepganzen.


 


Jonge maar ook nog broedende meerkoeten aangetroffen.
 
 
Reactie naar adkolen@kpnmail.nl
 

 

dinsdag 19 juni 2018

Noorderbos; Natuurplas nadert voltooiing



 
 
Ad Kolen

Dinsdag 19 juni 2018, 04.55 u. – 08.20 u.
Halfzware bewolking, matige wind, 14°C.  tot 17°C.

Broedvogeltelling in het Noorderbos, Tilburg Noord.


 
Natuurplas nadert voltooiing :
” Ten zuidoosten van het bos ligt een zandwinplas: de Noorderplas. Het uitgegraven zand is onder andere gebruikt voor de aanleg de Noordoosttanget. De plas heeft vooral een natuurfunctie.” Schrijft  de Gemeente Tilburg in de folder; ’ Noorderbos, Van vloeivelden naar de multifunctioneel bos. ’ De Noorderplas heeft veel zand opgeleverd en is derhalve dan ook erg diep uitgegraven. Enkele jaren na de oplevering van het Noorderbos in 2003 zijn
oeververstevigingen aangebracht.


 




De natuurwaarde steeg, meerdere paren dodaars kwamen er tot broeden en ook de geoorde fuut liet zich er een keer zien! Van 2008 werd intensief zand gestort om de bodem te verhogen. Een diepte van 4 meter is gunstiger voor de natuurlijke ontwikkeling, is de gedachte er achter. Nu na ruim 10 jaar is he bijna zover, de verwachtingen zijn hoog!


 



Vandaag heeft het aannemersbedrijf van der Lee b.v. uit Bruchem de zandzuiger ’Piet Hein’ in de Noorderplas laten leggen. Ze gaan het 11 ton wegende gevaarte gebruiken om het zand van de zandwallen, die tot ver in de plas reiken, gelijkmatige over de bodem te verdelen. De diepte van de plas zou dan op 3 meter komen. De Hr. van de Lee gaf aan dat de klus in 1,5 tot 2 maanden geklaard gaat worden. Er zijn vooraf metingen en berekeningen verricht en het pas er allemaal in!

De natuurfunctie van de Noorderplas is vastgelegd door de Gemeente Tilburg. Toch proef je enige twijfel in onderstaand antwoord op de site van de Gemeente Tilburg over Landschapspark Pauwels!
 

Wat gebeurt er met de oude zandafgraving, de  Noorderplas?

 
In verband met veiligheid en ontwikkeling van een natuurfunctie kreeg Heijmans Wegen BV in 2008 de opdracht om de Noorderplas minder diep te maken. De werkzaamheden zijn naar verwachting eind 2018 afgerond. De plas heeft dan een veilige diepte. Bovendien is er dan een 'leeflaag' aangebracht, zodat de natuur zich kan ontwikkelen.
De provincie controleert op de juiste diepte en  waterschap De Dommel ziet toe op de kwaliteit van het water in het gebied. Bij de ontwikkeling van het landschapspark Pauwels bekijken we of en welke (andere) kwaliteiten de Noorderplas kan hebben in de toekomst.

 

Waargenomen vogels

Fuut
1
Aalscholver
2
Blauwe reiger
3
Ooievaar
2
Soepgans
1
Gr.Canadese gans
11&5j
Nijlgans
5&3j
Wilde eend
17&1j
Bruine kiekendief 
1m
Buizerd
1
Fazant
1z
Meerkoet
6&2j
Scholekster
1
 Kleine plevier
2
Houtduif
3
Koekoek
1z
Grote bonte specht
2r
Boerenzwaluw
4
Boompieper
1z
Witte kwikstaart
1
Winterkoning
15z
Roodborst
5z
Roodborsttapuit
2&3j
Merel
2&8z
Zanglijster
4z
Grasmus
6z
Tuinfluiter
1z
Zwartkop
15z
Tjiftjaf
11z
Fitis
9z
Pimpelmees
1
Koolmees
14
Boomkruiper
1
Gaai
3
Zwarte kraai
4
Spreeuw
12
Vink
7z
Groenling
4z
Aantal vogels
204
Aantal vogelsoorten
38


Ooievaar :
Twee ooievaars vliegen laag over de rand van het Noorderbos nabij de Burgemeester Bechtweg. Snel verdwijnen ze uit het zicht!

Kleine plevier :
Opnieuw een paar kleine plevieren op de westelijke zandstortwal. Alarmerende geluiden worden gehoord en een exemplaar vertoont baltsgedrag. Tot zover zijn opnieuw voldoende gegevens van de kleine plevier verzameld om een territorium te kunnen vaststellen. Buiten de ruime aanwezigheid, het baltsgedrag en het alarmeren zijn geen bevestigingen van broeden vastgesteld zoals een nest of jonge vogels.

Bruine kiekendief :
Een mannelijke bruine kiekendief daalt af naar de plas, de bedrijvingheid op en bij de plas doet de vogel doorvliegen.