IJscirkels
een
bijzonder verschijnsel op de Noorderplas
(Tilburg)
Ad
Kolen
Aan
barre winterse omstandigheden zijn we niet meer zo gewend. Het zorgt
voor veel problemen in het dagelijks leven. Dat is inmiddels duidelijk
geworden. Wegen zijn onbegaanbaar en worden zelfs afgesloten. De spoorwegen
geven ook veel problemen; als er al treinen rijden, zijn de ritten aangepast.
Ook bussen kunnen niet overal ingezet worden. Veel vluchten worden afgelast en
fietsen is een hachelijke onderneming. Door vele veranderingen is onze
samenleving niet meer berekend op deze omstandigheden. Zelfs grote daken
bezwijken onder de sneeuw, is het laatste nieuws.
Een
landschap met sneeuw en ijs kan mooi zijn, ondanks de ongemakken. Te voet in
plaats van op de fiets heb ik gisteren een vogeltelling in het Noorderbos
uitgevoerd. De Zandley voert het water van de Waterzuivering-Noord af en is
daardoor nagenoeg altijd ijsvrij. Grote zilverreigers, blauwe reigers,
wintertalingen en vele andere eenden vinden er een plek om voedsel te zoeken.
Dat is een mooie bijkomstigheid.
De
Noorderplas vriest dicht bij een vorstperiode als deze week zich voordoet.
Vanaf het westen zie ik bevroren water met tientallen grote en kleine wakken.
Opvallend, maar op dat moment is het niet meer dan dat! Later vanaf het oosten
zie ik iets bijzonders op het ijs. Kleine wakken met een cirkel eromheen. Er
zijn ook meerdere dichtgevroren wakken met dezelfde ijscirkel eromheen. Ik
begrijp al direct wat er aan de hand is.
Ik tel al 23 jaar de vogels in het Noorderbos, waartoe ook de Noorderplas behoort. De achtergronden van het gebied zijn me bekend. De Noorderplas is een zandwinplas. Er is zand gewonnen voor de aanleg van de Burgemeester Bechtweg en andere bouwprojecten. Het Noorderbos is op 27 maart 2003 officieel geopend. De tientallen meters diepe plas vertoonde na enige tijd instortingen aan enkele oevers. De aannemer werd verplicht vanaf deze oevers zand terug te storten.
Het
is niet bij enkele stortingen ter versteviging van de oevers gebleven. Een
grote landelijke aannemer heeft ruim 10 jaar (2008-2018) stortingen in de
Noorderplas gefaciliteerd. De terugstortingen bestonden niet alleen uit
laagwaardig zand maar bevatten ook veel puin, met name stenen. Meerdere malen
is ook vastgesteld dat de stortingen uit slib en plantenresten bestonden. Op
sommige dagen reden voortdurend 56-tons-vrachtwagens af en lieten na een stop
op de weegbrug hun vracht achter in de plas. Door de jaren heen zijn lange
stortwallen tot ver in de plas ontstaan.
In 2018 zijn
de zandstortingen gestopt en is de plas opnieuw ingericht. Het zand is
gelijkmatig over de plas verdeeld. Aan enkele randen zijn laagtes aangelegd
voor de ontwikkeling van rietkragen. De diepte van de plas is dan 3 tot 4
meter, wat beter is voor de natuurlijke processen. Op 15 maart 2019 wordt het
project opgeleverd. Het ziet er goed uit. Mede door de hoge waterstand tijdens
enkele jaren kijken we nu tegen flinke stroken riet aan de noord- en de
westrand van de plas.
De talrijke stortingen van plantaardige materialen en het afsluiten daarvan door de verdeling van het zand op de bodem van de plas hebben dit proces in gang gezet. Daar zijn we nog niet zomaar vanaf, blijkt nu. Tot op de dag van vandaag borrelt het moerasgas omhoog, met enige wisselingen in de hoeveelheden.
