IJsvogel in de kou

 

IJsvogel in de kou

Ad Kolen

 

Sneeuw en ijs zetten heel Nederland op zijn kop. Als het een keer echt wintert, zijn we er niet (meer) op voorbereid. Wegen lopen vast, treinen en bussen stagneren, vliegtuigen staan stil, fietsen is haast onmogelijk en scholen sluiten hun deuren. In de loop der jaren is er natuurlijk veel veranderd; er rijden veel meer auto’s en treinen om de sterk toegenomen bevolking op de gewenste plaatsen te brengen. En op tijd ook nog!

 

In de natuur worden de gevolgen van deze toch wel extreme weersomstandigheden ook snel een probleem. Sneeuw en ijs sluiten de toegang tot water en voedsel snel af. Een flink aantal diersoorten worstelen zich daar wel een tijdje doorheen of trekken weg naar betere oorden. Er zijn ook met name vogelsoorten die daar niet zo goed mee op kunnen gaan zoals bijvoorbeeld de ijsvogel (Alcedo atthis).

 

Tot mijn vreugde zie ik een ijsvogel. Zij foerageert vanuit een bomenrij grenzende aan de vistrap bij de Reuverlaan. Vanaf een flinke hoogte (4-5 meter) speurt ze naar het water. Hoewel de vogel zich enkele malen verplaatst, kan ik de vogel tot vrij dichtbij naderen. Zeker 20 minuten kan ik de vogel bekijken en fotograferen. Het lukt de vogel niet om iets te vangen en verdwijnt uiteindelijk in noordelijke richting.

 

Tweemaal per maand tel ik vogels in het stuk natuur dat door het stadsdeel De Reeshof is aangelegd. De Dongevallei is oorspronkelijk ontworpen voor de rechtgetrokken beek De Donge als een ecologische verbindingszone tussen natuurgebieden. Het is een nagenoeg geheel afgesloten stuk natuur geworden dwars door een woonwijk. Gisteren ben ik, ondanks de weersomstandigheden, toch aan de telling begonnen. Warm aangekleed met de voeten in flinke laarzen gestoken, is het toch een avontuur. Met een flinke laag sneeuw worstelende, van wel 25 cm, is het ook genieten. Vooral als de forse sneeuwbui van wel een halfuur voorbij is en de zon doorbreekt. Het landschap is prachtig, alles in een witte deken gehuld.

 

Het aantal vogels is naar verwachting laag, en er worden ook maar weinig verschillende vogelsoorten gehoord en gezien. Opvallend zijn de watersnippen die in een stukje open water in het bosje nog voedsel weten te vinden. Het is blijkbaar lonend daar, want na een half uur zijn ze er nog bezig.

Ik ben vooral benieuwd naar de gesteldheid van het gebied voor ijsvogels.  De ijsvogel is al jaren, met 3 of 4 paren, een broedvogel in de Dongevallei. Ik zie al snel dat er hier en daar wel plekjes zijn met open water. Vaak onder struiken of een klein wak aan een oever. Open water is essentieel voor de ijsvogel. Als ze niet de genodigde visjes kunnen vangen, houden ze het niet lang uit.

Zachte en strenge winters zijn van invloed op de populatie ijsvogels. Na een paar zachte winters komt er een aanzienlijk aantal tot broeden in minder klassieke biotopen. Onder invloed van watervervuiling en de strengste winter van de eeuw (1962/63) is de stand in de jaren zestig van de twintigste eeuw gedecimeerd. Met enkele dips ten gevolge van opnieuw koude tot strenge winters herstelt de soort zich in het laatste kwart van de eeuw. Een opeenvolging van zachte tot zeer zachte winters in combinatie met verbeterde broedomstandigheden - schoner water en herstel van natuurlijke beekoevers - doet de soort goed. In het topjaar 2008 nestelen er naar schatting meer dan 1000 paren in ons land (bron: sovon.nl). Behoorlijk koudere winters doen de stand weer dalen. Na de winter van 2008/2009 resteert in Brabant nog maar 25% van de populatie.

Na nog een koude dip in het komende weekend stijgt de temperatuur weer, hopelijk valt de schade nog mee voor ons ijsvogelbestand!