woensdag 13 juni 2018

Het Noorderbos en de Vogels 2003-2017 Samenvatting




 
 

Ad Kolen
 
 

 
Een reeks artikelen over de vogeltellingen en broedvogelinventarisaties
 in het Noorderbos bij Tilburg 2003 - 2017
 
 Samenvatting
 

 

Rode Lijst
Slecht nieuws kun je maar het beste als eerste bespreken! Dat op de nieuw verschenen rode lijst van Nederlandse broedvogels meer vogelsoorten staan dan op de vorige lijst van 2004 was voor vogelaars geen verassing. Het aantal vogelsoorten dat in de problemen zit, staat nu met een toename van 9 op 87 soorten. Dat is 44% van de 196 vogels die tot de Nederlandse broedvogels gerekend worden. Volgens Vogelbescherming Nederland voltrekt zich een drama in Nederland. Vogels hebben het moeilijk in alle soorten gebieden, de oorzaken zijn divers. De drastische afname van het aantal insecten hoort daar zeker ook bij. Niet alleen planten maar ook een groot deel van de vogels zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van insecten.
 
 
 
 
 
 Toch zijn er ook gunstige ontwikkelingen. Er zijn 9 vogelsoorten van de lijst gehaald door positieve resultaten van beschermende maatregelen. Eén daarvan is de groene specht. Deze ’vrolijke’ vogel laat al jaren zijn lachende zang klinken in Tilburg en omgeving. In onze nabijheid is hij al langer een stabiele verschijning en hij wordt soms gezien in woonwijken als Tilburg Noord en de Reeshof. In het Noorderbos is het de gehele telperiode een broedvogel met 1 of 2 territoria.
 
Invasie-achtige verschijnselen
Nederland is voor overwinterende en doortrekkende vogels een belangrijke omgeving. Voor 24 internationale vogelpopulaties is ons land van groot belang. Het gaat over 25% van de populaties. Er wordt veel onderzoek verricht naar de mate van gebruik van Nederland door internationale vogelpopulaties en de omvang daarvan. Invasie-achtige verschijnselen werden ook in het Noorderbos vastgesteld. In beperkte aantallen lieten soms sijzen en barmsijzen zich plotseling zien. In wat hogere aantallen ook kramsvogels en koperwieken. Uit de wisselende waarnemingen van vinken is op te maken dat ze zowel tot de broedvogels als tot de overwinteraars en doortrekkers van het Noorderbos behoren. Soms brengen ze kepen mee, vooral de laatste twee jaren!
 
Plaatselijk
Hoewel de rode lijst landelijk is, zijn er ook plaatselijke verschillen. Afname, geheel verdwijnen en ook toename van vogelsoorten werd gedurende de 15-jarige telperiode in het Noorderbos vastgesteld. Deze tendensen stroken niet altijd met het beeld dat de rode lijst schetst. Daar komt het gebied zelf in beeld, het karakter en de eigenschappen van het Noorderbos drukken een eigen stempel op de uitkomsten. Naast het openhouden van de wandelpaden en het opsnoeien van laanbomen is er al die tijd nagenoeg geen onderhoud uitgevoerd. Natuurlijke opeenvolging heeft plaatsgevonden en de gevolgen daarvan zijn vastgesteld. Zo profiteren struweelvogels als zwartkop, tjiftjaf, winterkoning en roodborst van het toenemen van bomen en struiken, zowel in volume als in aantal. Voor de roodborsttapuit is het terrein ondertussen te ruig geworden en deze is het laatste teljaar in het geheel niet meer waargenomen. De verwachting is echter, gezien het zich veranderende beheer, dat terugkeer niet is uitgesloten. De roodborsttapuit staat te boek als een vogelsoort die toeneemt. De indruk dat de soort in de omgeving afneemt is er dan ook niet! Wel zijn er tijdens de tellingen in de Dongevallei al meerdere jaren ook geen roodborsttapuiten gezien. Wijzigingen in de biotoop lijken ook hier de oorzaak.
 
 
 
 

 
 
 
Onder druk
Een duidelijk overzicht schetsen van de uitkomsten van de tellingen in het Noorderbos is niet eenvoudig. Een drama is het niet, zoals het landelijke beeld dat door Vogelbescherming wordt geschetst. Er is wel een daling van het totaal aantal waargenomen vogels vastgesteld. Soorten als torenvalk, patrijs en zomertortel zijn helemaal uit beeld verdwenen. Behoorlijk wat schommelingen in de aantallen van de waargenomen vogels en van de territoria lopen als een rode draad door de gehele periode. Dat er veel aan de hand is met het Noorderbos en de vogelbevolking is wel duidelijk. Ook in positieve zin. De raaf laat zich zien en goudvinken nemen toe. Het ouder worden van de aangrenzende bosranden zorgt bij bepaalde vogelsoorten wel voor toename en stabiele populaties. Het gebied staat behoorlijk onder druk van verstoringen. Honden los laten lopen, vooral later op de dag en in het weekend, is een algemeen gebruik! Ook de stortingen van zand in de plas hebben al jaren een storend effect op vogels op en rond de plas en langs de weg er naar toe. Daarentegen is het ook nogal eens erg rustig in de vroege ochtenduren. Het is dan echt genieten tijdens de telronden.
 
Mooie verrassingen
Een verrassend bijkomend effect van de zandstortingen is dat een zandhoop op een zandstortwal werd bezet door oeverzwaluwen in 2017. Door toedoen van een natuurbewuste projectleider ging het goed: het zand werd enkele maanden onaangeroerd gelaten. Tientallen jonge oeverzwaluwen van 49 paren werden groot en vlogen in augustus 2017 uit over de Noorderplas. Nog iets onverwacht, onbegrijpelijk eigenlijk, vond twee jaar achter elkaar plaats op de andere zandstortwal. Bedekt met steenslag vond een paar kleine plevieren het in 2016 een uitstekende plek om een territorium te vestigen. Eind juni werden er 2 juist uitgevlogen jonge kleine plevieren gezien. Ze werden gevoederd door de ouders. In 2017 werd, ondanks enkele verstoringen, een paar plevieren baltsend en al tot in augustus waargenomen. Jonge vogels zijn toen echter niet ontdekt.
 
 
 

 
 
 
Niet erg negatief
Samengevat is het beeld van het Noorderbos en de vogels in zijn geheel toch ook niet erg negatief. Het afronden van de zandstortingen zal wel rust en kansen bieden aan de vogels. Misschien heeft het aandringen van Vogelbescherming bij het nieuwe kabinet om snel tot een plan te komen voor de verbetering van de Nederlandse natuurkwaliteit, uiteindelijk een positief effect op onze natuur!
 

 
In de nieuwsbrief ’vogelsenzo’ staan de artikelen uitgebreider.
Abonneer je door een e-mail te sturen aan: adkolen@kpnmail.nl
 

 

 

Geen opmerkingen:

Een reactie posten